Vanaf het eerste glas Clemens Busch ooit, was ik verkocht en wilde ik graag de plek bezoeken waar deze prachtige wijnen worden gemaakt. En nu was het eindelijk zo ver!
We werden hartelijk ontvangen door Rita Busch, die uitgebreid de tijd nam om te vertellen over de wijngaarden, de werkwijze op het land en in de kelder. Tijdens ons bezoek proefden we een mooie reeks wijnen. Na afloop ontmoetten we Clemens Busch nog even. Hij had zijn bergschoenen al weer aangetrokken, klaar om de steile berg op te gaan.
Clemens en zijn vrouw Rita maken hun wijnen volgens biodynamische principes, dit gaat weer een stapje verder dan biologisch, de regels zijn nog strenger. Of je het gebrek aan gif proeft? Misschien niet direct, maar wat je wel proeft is een wijn die met liefde, aandacht en precisie is gemaakt, wijnen waarvoor de tijd is genomen, zowel op het land als in de kelder.
Een samenwerking tussen mens en natuur
Gezien de steile hellingen van de Pündericher Marienburg en de toewijding van Clemens en Rita aan de biodynamische principes, bewerken Clemens, Rita en hun team al deze wijngaarden met de hand. Eerlijk gezegd kan het ook moeilijk anders op de steile hellingen langs de Mosel.
Het is een arbeidsintensieve aanpak die veel tijd en inspanning vraagt. Dat precieze werk en die tijd, stelt het team ook in staat om bij elke wijnstok een bewuste en doordachte keuze te maken tijdens het snoeien en verzorgen. Daarmee willen ze de natuur respecteren, het natuurlijke ritme van het wijngaardecosysteem. Insecten en andere kleine organismen krijgen de tijd om zich aan te passen of te verplaatsen, en dat komt de biodiversiteit ten goede. Deze werkwijze past bij de de biodynamische filosofie, die een harmonieuze samenwerking tussen mens en natuur voorstaat. Toevallig woon ik aan een landje waar we met de buurtbewoners volgens die zelfde principes werken. Mijn buurvrouw heeft me er veel over uitgelegd. Het principe spreekt mij aan.
De voordelen van groenbedekking tussen de wijnranken
Biodynamische, biologische en duurzame wijnmakers stimuleren dat ecosysteem tevens door net zoals Clemens Busch, bewust plantjes en kruiden te laten groeien tussen de wijnranken. Dit wordt groenbedekking of cover crops genoemd. Dit heeft o.a. de volgende voordelen:
- Biodiversiteit en natuurlijke balans: De plantjes trekken trekken nuttige insecten die plagen van andere beestjes onder controle houden.
- Verbetering van de bodemgezondheid: De wortels van de groenbedekking zorgen voor een luchtiger grond.
- Voedingsstoffen voor de wijnstokken: Sommige planten, zoals klaver, binden stikstof uit de lucht en verrijken zo de bodem. Dat is iets wat meer vlinderbloemige planten doen (zoals ook bijvoorbeeld en wikke). Deze planten hebben wortelknolletjes met bacteriën (Rhizobium), die stikstof uit de lucht omzetten in een vorm, die door planten kan worden opgenomen. Gras kan weer helpen om stikstof in de bodem vast te houden en te voorkomen dat het stikstof uitspoelt. Daarom wordt gras vaak gecombineerd met stikstofbindende planten in groenbedekking tussen de wijnranken.
- Het helpt erosie te voorkomen: op de steile wijngaarden van de Moezelstreek kan erosie optreden wanneer regenwater langs de hellingen stroomt en bodemdeeltjes losmaakt en meevoert. De groene toplaag vermindert het risico op erosie doordat de wortels de bodem vasthouden.
- Bodem temperatuur en de wijnranken: al die plantjes en grassen die tussen de wijnranken groeien, spelen ook een rol bij de boden temperatuur. Het vormt een isolerende laag die de bodem beschermt tegen extreme temperatuurschommelingen. Overdag kan op zonnige dagen een onbedekte bodem snel opwarmen, dit kan zorgen voor stress voor de wijnstokken, dat willen we niet. Een bodem met begroeiing daarentegen, neemt minder warmte op, waardoor de temperatuur gematigder blijft. Zonder plantbedekking koelt de bodem sneller af, wat de groei van de wijnstokken kan vertragen. De aanwezigheid van planten helpt de warmte langer vast te houden..
Uiteindelijk komt de groenbedekking dus de kwaliteit van de druiven en de wijn ten goede. Het is een natuurlijke manier om de wijngaard gezond te houden zonder synthetische meststoffen of pesticiden.
De wijngaarden van Clemens Busch: de bodem, het klimaat en de Moezel
De Moezelstreek is voor veel Nederlanders het bekendste wijngebied van Duitsland. Je vind in de regio ongeveer 8.800 hectare aan wijngaarden, vaak zijn deze te vinden zijn op steile hellingen met leisteenbodems. Dit type bodem, net als bij de wijngaarden van Clemens Busch, houdt warmte vast en zorgt voor een goede drainage, samen met het klimaat perfect voor de Rieslingdruif!
In het dorpje Pünderich, gelegen in de Mittelmosel regio, runnen Clemens en Rita Busch hun wijnbedrijf. Hun wijngaarden zijn beplant met oude Rieslingstokken. Je komt er verschillende soorten leisteen tegen: van blauw en grijs tot rood verweerde leisteen.
Elke wijngaard heeft zijn eigen karakter, niet alleen door de samenstelling van de bodem, maar ook door verschillen in zonexpositie. Zo is blauwe leisteen harder dan de rode variant in de Nonnengarten wijngaard, wat invloed heeft op de waterhuishouding en de groeidiepte van de wortels. Donkerdere leisteen houdt meer warmte vast, wat de rijping van de druiven versnelt. Dit zorgt ervoor dat de oogstmomenten per wijngaard verschillen, ook best handig, je zal maar alles tegelijk moeten plukken, onmogelijk!
Maar hoe kunnen druivenstokken eigenlijk groeien op een ondergrond van puur gesteente? Simpel, de wortels banen zich een weg door scheuren en laagjes in de leisteen, op zoek naar water en voedingsstoffen. Dat klinkt misschien alsof ze hard moeten knokken om te overleven, wat ook zo is, maar het werkt! De wortels kunnen meters en meters diep groeien, waardoor de stokken niet alleen stevig verankerd staan op de steile hellingen, maar ook in droge zomers voldoende voeding uit diepere lagen kunnen halen. Ook groeien de wortels dus anders in de hardere blauwe leisteen dan in de zachtere rode leisteen. Zo heeft elke wijngaard een eigen rijpingstijd, oogstmoment en smaakprofiel en ontstaan totaal verschillende Rieslings
De ligging van een wijngaard ten opzichte van de Moezel en de zon heeft natuurlijk heel veel invloed op de groei van de druivenstokken. Hellingen op het zuiden vangen de meeste zon, waardoor de druiven sneller rijpen en vollere wijnen opleveren. Noordelijke hellingen krijgen minder zon en zorgen vaak voor frissere, wijnen.
De Moezel zelf speelt ook een belangrijke rol. In de zomer reflecteert het water zonlicht, wat extra warmte geeft aan de wijngaarden langs de oevers. In de winter werkt de rivier als een soort warmteregulator, het water koelt minder snel af dan de lucht, en staat de warmte af waardoor extreme vorst minder kans krijgt en de wijnstokken beter beschermd zijn tegen schade.
Kortom, zowel de zon als de rivier als de bodem helpen de druivenstokken door de seizoenen heen en bepalen mede het karakter van de wijn. Clemens en Rita maken gebruik van al die verschillen en dat proef je in hun wijnen.
De oogst en de vergisting.
Net zoals de wijnstokken met de hand worden verzorgd, worden ook de druiven met de hand geplukt. Al kun je je bijna niet anders voorstellen op deze steile hellingen, hoe zou je hier in hemelsnaam met een machine omhoog komen? Sommige wijnmakers hebben wel een smal spoor aangelegd voor een klein karretje dat de druiven naar boven brengt, ik heb het bij Clemens Busch niet gezien en ben vergeten dat te vragen helaas. Ik vermoed in ieder geval dat wijnmakers in de Moezel flinke kuiten zullen hebben!
Rita vertelde hoe gevaarlijk het soms kan zijn in de wijngaard. Je moet goed opletten waar je loopt, want als je uitglijdt, rol je zo de helling af en stoppen is er dan niet bij. Je moet constant alert blijven om valpartijen en andere ongelukken te voorkomen. Wijn maken in de Moezel is dus niet alleen fysiek zwaar en hard werken, maar ook best riskant!
De vergisting van de wijnen verloopt hier langzaam en op natuurlijke wijze. In plaats van gekweekte giststammen te gebruiken, laten Clemens en Rita de wilde gisten hun werk doen, dit zijn de gisten die van nature op de druiven en in de kelder aanwezig zijn. Dit draagt bij aan de complexiteit van de wijn. De meeste wijnen worden gefermenteerd en gerijpt in grote, oude houten vaten, waarvan sommige al bijna 50 jaar oud zijn. Deze vaten, ooit gemaakt door Rita’s vader, geven geen houtaroma meer af, maar zorgen wel voor een langzame, gecontroleerde rijping.
Clemens en Rita laten de wijnen gisten op hun eigen tempo, soms maandenlang. Volgens de theorie (en hun ervaring) zorgt dit proces voor wijnen met veel complexiteit. Als je hun wijnen proeft, begrijp je meteen waarom ze de tijd nemen.
De Wijn
Zoals je hier boven kon lezen, heeft elke wijngaard een unieke bodem en ligging, en dat proef je terug in de wijn. Volgens die indeling zijn de wijnen van de rode leisteen krachtiger en meer op het fruit, terwijl die van blauwe leisteen verfijnde zuren en een uitgesproken frisheid hebben. De grijze leisteen zorgt juist voor strakkere wijnen met precisie.
Een leuk detail: bij Weingut Clemens Busch kan je aan de kleur van de capsule zien van welke bodem de wijn afkomstig is.
- Blauwe capsule → Wijnen van blauwe leisteen, zoals Vom Blauen Schiefer Riesling.
- Rode capsule → Wijnen van rode leisteen, zoals Vom Roten Schiefer Riesling.
- Grijze capsule → Wijnen van grijze leisteen, zoals Vom Grauen Schiefer Riesling.
- Gouden capsule → Edelzoete wijnen, zoals Spätlese en Auslese
Handig toch? Zo weet je meteen wat je in huis haalt.
Aan het einde van de proeverij en het interessante verhaal van rita Busch, kon ik het natuurlijk niet laten en nam ik een paar doosjes mee naar huis. Toen ik deze thuis uitpakte, viel me op hoe Clemens en Rita duurzaamheid tot in de kleinste details doorvoeren: geen plastic tape op de dozen, maar een slimme vouwsluiting. Zo’n klein gebaar zegt eigenlijk alles!
Wil je zelf een proeverij bij Weingut Clemens Busch meemaken? Ik kan het je van harte aanbevelen!
Liever dichter bij huis proeven? De wijnen van Clemens Busch zijn verkrijgbaar bij Vindict Wine in Amsterdam, online of meer keuze in de winkel.
Nieuwsgierig geworden? Ik neem je tijdens een proeverij graag mee op een reis door de wijngaarden van Duitsland!
Bronnen: De informatie voor deze blog over Clemens Busch is afkomstig van diverse bronnen, waaronder de uitgebreide informatie die Rita Busch ons tijdens en na de proeverij gaf, de officiële website van Weingut Clemens Busch, het boek over Wijnbouw en klimaat van de Wijnacademie, Duitsland Wijnacademie, evenals profielen en artikelen van importeurs en wijnhandelaren zoals Vindict WIne en Bowler Wine, Louis/Dressner Selections, Indigo Wine en Dee Vine Wines.
Heb je zelf ooit de wijnen van Clemens Busch geproefd? Zo ja, welke is jouw favoriet? Welke wijnhuizen in Duitsland zou je nog meer aanbevelen voor een bezoek of proeverij? Heb je tips mij of voor andere wijnliefhebbers die de Moezelstreek willen verkennen?
Geef een reactie