Nederlandse wijn blogs

Nederlandse wijn: van druiven naar indrukwekkende kwaliteit

Waar Nederlandse wijn een paar decennia geleden nog regelmatig werd geassocieerd met zure, ondrinkbare meuk, heeft de sector als geheel in de afgelopen twintig jaar een indrukwekkende kwaliteitsslag gemaakt.

Dit succes is te danken aan het veranderende klimaat maar zeker ook aan talloze innovaties op het gebied van wijnbouw. Inmiddels wordt er in alle twaalf provincies wijn geproduceerd, van Limburg tot Friesland , ja, zelfs in Friesland!

Wijnmakers in Nederland weten steeds vaker wijnen te produceren die niet onderdoen voor die uit traditionele wijnlanden. Heb je al eens een Pinot Noir uit Limburg geprobeerd? Een Orange Wijn uit Brabant of een vol rode wijn van de Betuwe?

Wil je meer weten en tegelijk een mooie serie wijnen van eigen bodem proeven? Schrijf je dan in voor één van mijn proeverijen met en bij BOB Wijnwinkel over Nederlandse wijn of lees hieronder verder.

Wijnbouw en het Nederlandse klimaat

Wijnbouw vindt grofweg plaats tussen de 30e en 50e graad noorder- en zuiderbreedte. Buiten deze band is het vaak te warm of te koud om druiven optimaal te laten rijpen, ze krijgen te weinig of juist te veel zon en evenzo met warmte. Bij te weinig warmte rijpen de druiven niet voldoende en dat leidt tot te weinig suikers, dan krijg je geen goede alcoholische vergisting en als je al een wijn kan maken, zal de wijn moeilijk in balans te krijgen zijn. Aan de andere kant, als het te warm is, stoppen de druiven met groeien en verliezen ze hun zuren. Dit resulteert dan weer, zo kan je dan weer logge, alcoholrijke wijnen zonder frisheid krijgen, wederom dus een wijn uit balans.

Maastricht ligt nog maar net op die vijftigste breedtegraad, binnen de ideale zone. Noordelijker gelegen gebieden, zoals Groningen (op 53 graden NB), liggen daarbuiten. Hoe kan het dan dat daar toch wijn wordt gemaakt?

Dat zit zo. De afgelopen decennia zijn niet alleen de technieken om wijn te maken enorm verbeterd—en zoals iedereen weet is het klimaat veranderd—maar de belangrijkste verandering is misschien wel dat er in de noordelijke gebieden met hybride druivenrassen wordt gewerkt.

Wat is dat dan, zo’n hybride druif? Je kent waarschijnlijk wel een aantal klassieke druivenrassen, zoals de chardonnay, sauvignon blanc of cabernet sauvignon (wijnen schrijf je overigens met een hoofdletter, terwijl je de naam van een druivenras met een kleine letter schrijft). Deze druivenrassen komen allemaal uit Europa. In de plantenleer heb je niet alleen rassen, maar ook soorten.

Wat is een druivensoort?

In de biologie zijn er grote families van planten en dieren, en druiven hebben ook zo’n familie. De druif die we meestal voor wijn gebruiken, komt uit een familie die Vitis vinifera heet. Dat is een druivensoort. Soorten zijn dus als de grote hoofdstukken in een boek: ze geven de basis aan waar alles mee begint. Nog even iets specifieker, een soort wordt gedefinieerd als een groep organismen die onder natuurlijke omstandigheden met elkaar kunnen voortplanten en vruchtbare nakomelingen produceren.

Wat is een druivenras?

Terug naar de druif. Binnen zo’n druivensoort heb je allerlei verschillende “karakters”, die karakters noemen we rassen. Denk aan rassen zoals chardonnay, sauvignon blanc en cabernet sauvignon. Ze horen allemaal bij de druivensoort Vitis Vinifera, maar hebben elk hun eigen smaak, kleur en manier van groeien. Je kunt het een beetje vergelijken met verschillende rassen honden: een labrador en een teckel zijn allebei honden, maar ze zien er anders uit en gedragen zich ook anders. Er bestaan dus ook andere druifsoorten bijvoorbeeld Vitis Riparia of Vitis Labrusca, druivensoorten die oorspronkelijk uit Noord-Amerika komen.

Hybride druivenras

De verschillende druifsoorten hebben verschillende eigenschappen en door te kruisen kan je eigenschappen combineren. De wetenschap is zelfs zo ver ontwikkeld dat ze door soorten te kruisen, te kruisen en eindeloos door te kruisen, precies de eigenschappen kunnen selecteren die zij willen hebben in de nieuwe plant. Bijvoorbeeld een plant die sneller suikers aanmaakt voor in een koel klimaat of een plant die beter bestendig is tegen ons vochtige klimaat, planten die resistentie hebben tegen ziektes enzovoort. Tegelijkertijd behouden deze hybriden de smaaknuances en suikervorming die we van de traditionele druiven kennen, waardoor ze geschikt zijn voor hoogwaardige wijnproductie, want de niet Vitis Vinefera soorten hebben één nadeel, ze smaken niet al te best. En zo blijft de boel mooi in balans.

Hybride druivenrassen worden vaak ontwikkeld in onderzoeksinstituten zoals de Geisenheim Universiteit in Duitsland, maar ook in andere wijnbouwcentra zoals Cornell University in de Verenigde Staten en de Hochschule für Agrar, Forst und Lebensmittelwissenschaften (HAFL) in Zwitserland. Zo’n nieuwe druif bestaat meestal voor ongeveer 99% uit klassieke rassen, zoals bijvoorbeeld cabernet sauvignon, riesling, pinot noir, en slechts voor 1% uit een andere soort, bijvoorbeeld de Vitis Riparia of Vitis Labrusca. Tevens worden er weer hybriden gebruikt om mee te kruisen.

Geografische verschillen en druivenrassen

In Nederland spelen geografische verschillen een belangrijke rol in de keuze voor druivenrassen. Onder de grote rivieren, zoals in Limburg rondom Maastricht, bieden het zachtere klimaat en de kalkrijke bodem uitstekende omstandigheden voor klassieke druivenrassen zoals bijvoorbeeld Pinot Noir en Riesling. Hier kunnen deze rassen goed rijpen.

Boven de grote rivieren, waar het klimaat koeler en natter is, worden hybriden gebruikt. Ze groeien goed in gebieden waar Vitis vinifera rassen het moeilijk zouden hebben. Hierdoor zien we in regio’s zoals Friesland of de Flevopolder steeds vaker succesvolle wijngaarden met hybriden zoals Solaris, Johanniter en Regent, druiven die mooie, frisse wijnen opleveren met een uniek Nederlands karakter.

Bodemsoorten in Nederland

Nederland heeft een rijke variatie aan bodemsoorten. In Limburg vinden we lössbodems met veel kalk,  die perfect zijn voor klassieke druiven zoals bijvoorbeeld Chardonnay en Pinot Noir. In Gelderland en Overijssel vind je veel wijnbouw op zand- en rivierklei. Noordelijke provincies zoals Friesland en Groningen hebben voornamelijk veen en kleigronden, die dankzij hun waterhuishouding verrassend geschikt zijn voor druivenrassen die minder warmte en zonlicht nodig hebben, zoals Johanniter en Solaris.

Nederland wijnland op de meetlat

Als je wijnbouw op schaal vergelijkt met andere landen in Europa zijn wij maar een kleine speler. Wij hebben hier nog net geen 400 ha wijnbouw. Ga je naar Duitsland, dan vind je daar 100.000 ha aan wijnbouw! Of nog indrukwekkender, de gehele Bordeauxstreek, ongeveer 110.000 ha aan wijnbouw!

Wat vind jij mooie Nederlandse wijnen? Of heb je een bezoek gebracht aan één van de Nederlandse wijnhuizen? Heb je leuke tips voor anderen? Laat het hier weten!