Voor het eerst in de geschiedenis is phylloxera (druifluis) vastgesteld op Tenerife. De Canarische eilanden waren tot nu toe het grootste phylloxera-vrije wijngebied van Europa. Daarmee dreigen ze hun uitzonderlijke status, als één van de meest bijzondere wijnregio’s ter wereld ,waar geen phylloxera voorkomt, te verliezen.
De Canarische eilanden zijn juist qua wijnbouw uniek omdat de druiven hier nog op hun eigen wortels groeien, iets wat bijna nergens anders in Europa voorkomt. Hoe dat zit zal ik je uitleggen.
Wat is phylloxera?
Phylloxera is een minuscuul insect, een luisje dat zich voedt met de wortels van wijnstokken. Het is afkomstig uit Noord-Amerika en als ongenodigde per een schip mee gekomen naar Europa. Dit kleine mormel heeft twee eeuwen terug miljoenen hectares aan wijngaard vernietigd. Het duurde minstens twintig jaar voordat er een oplossing kwam om de wijnstokken tegen druifluis te beschermen. Dat gebeurde niet met gif, maar doormiddel van het enten van resistente Amerikaanse onderstokken op Europese druifstokken. Daardoor groeien bijna alle Europese wijnstokken tegenwoordig niet meer op hun eigen wortels. Alleen geïsoleerde gebieden zoals o.a. de Canarische eilanden, Santorini, Madeira en Colares bleven hier de uitzondering. En ja, soms kom je elders in Europa een zeldzame plek tegen waar Europese druivenrassen nog op de Europese onderstokken staan
Hoe verspreidt phylloxera zich?
Je zou denken dat zo’n druifluis in no time door een hele wijngaard raast. Maar nee hoor: phylloxera is eigenlijk een trage kruiper. Uit zichzelf komt hij maar een paar tiental meter per jaar vooruit. Met een beetje hulp van water of wind redt hij hooguit een paar honderd meter.
Het echte gevaar? Mensen. Met besmet plantenmateriaal, aarde aan een tractorband of zelfs onder je schoenen kan phylloxera ineens kilometers verderop opduiken. Voor je het weet, staat ook daar een wijngaard op het spel.
Dus nee, dit beestje vliegt niet de wereld rond… maar met een lift van ons komt hij er wel
Hoe kwam phylloxera in Europa terecht?
De druifluis leefde al eeuwen op inheemse druivensoorten in Amerika, de druifsoort daar was grotendeels resistent. Tussen de wortels en de aarde verstopt van geïmporteerde wijnstokken halverwege de negentiende eeuw, kwam de luis stiekem mee aan boord van schepen om in Europa te worden ingezet. Soms voor experimenten met kruisingen of als nieuwe soort, beter bestand tegen andere plagen zoals meeldauw. Met die planten reisde ongemerkt ook phylloxera mee, verstopt in wortels en kluitjes aarde. En je begrijpt het al, deze werden keurig rondgebracht door heel Europa door de mens.
Rond 1863 doken de eerste mysterieuze ziekte wijnstokken op in de Rhône en de Provence. Niemand wist meteen wat er aan de hand was. Binnen enkele decennia was bijna heel Europa getroffen. Frankrijk verloor alleen al 70% van zijn wijngaarden.
Hoe kan het dat de Canarische eilanden vrij bleven van phylloxera?
Allereerst is er de geografische isolatie: de eilanden liggen ver van het vasteland, waardoor de kans op besmetting altijd klein bleef. Daarnaast spelen de vulkanische en zanderige bodems een rol, deze maken zoals je op de foto ziet het de druifluis bijzonder lastig om zich te verspreiden. Tot slot golden er strikte controles.
Tenerife: Oeroude druivenrassen op eigen wortels
Een ander uniek aspect van de Tenerife en de andere Canarische eilanden is dat veel druivenrassen er nog steeds in hun oorspronkelijke vorm bestaan. Omdat phylloxera de eilanden eeuwenlang niet bereikte, hoefden wijnmakers hun stokken nooit te enten op Amerikaanse onderstokken.
Druivenrassen als oa. Listán Negro en Listán Blanco (Palomino) en Negramoll en Malvasía Aromatica groeien hier dus nog op hun eigen wortels, vaak zijn deze rechtstreeks terug te voeren naar de planten die Spaanse kolonisten in de 16e en 17e eeuw meenamen. Daarmee zijn de wijngaarden van Tenerife en de andere eilanden eigenlijk een levend druivenmuseum!
Wat maakt Tenerife wijn nog meer zo uniek?
Naast bovengenoemde draagt ook de omgeving bij aan de unieke status van Canarische wijn. Je vind er vulkanische bodems, maar ook passaatwinden en grote hoogteverschillen die een bijzonder microklimaat vormen. Het samenspel van de eeuwenoude ongeënte druiven, vulkanische bodems en oceaaninvloeden maakt de Canarische eilanden en dus ookTenerife tot één van de meest bijzondere wijngebieden ter wereld, een erfgoed dat nu dus voor het eerst in zijn bestaan bedreigd wordt.
Binnen Europa zijn er nog een aantal andere plekken zoals Santorini, delen van Sardinië en Sicilië, phylloxera vrij. Maar ook buiten Europa in o.a. China, Washington State, Chili en delen van Argentinië vind je deze gebieden.
De situatie nu op Tenerife
De besmetting is vastgesteld in verlaten wijngaarden in het noorden van Tenerife. Volgens La Vanguardia heeft de regering van de Canarische eilanden extra controles en inspecties ingevoerd, Lanzarote heeft preventieve maatregelen genomen. De overheid benadrukt dat de situatie voorlopig onder controle is.
Conclusie
Verliest Tenerife definitief zijn unieke status als phylloxera vrij wijngebied, of blijft de plaag beperkt? Dat is een vraag waarop de komende jaren het antwoord duidelijk zal worden. Ik denk met de kennis van nu, dat de boeren en de overheid op Tenerife, zeker gezien de locatie, het beestje er wel onder krijgen!
Gebruikte bronnen
- La Vanguardia (20 augustus 2025) – Canarias blinda contra la filoxera: la plaga amenaza por primera vez en la historia los viñedos de Tenerife
- Decanter (2019) – Phylloxera: the tiny bug that changed the wine world
- Wine Intelligence (2025) – First-ever detection of phylloxera in the Canary Islands sparks urgent response in Tenerife
- Seminar Cees van Casteren voor de VVN: Canarische wijn. April 2025
- Lesboeken Wijn Academie.